Poród w wodzie

Autor: Maria Romanowska

Tekst wystąpienia na konferencji „Trauma narodzin – jak dalece przebieg porodu wpływa na zdrowie matki i dziecka?”, zorganizowanej przez Fundację Rodzić po Ludzku, Warszawa 2007 r.

Woda jest środowiskiem bliskim człowiekowi. Od dawna i w wielu kulturach była nieodzownym elementem w przebiegu porodu. Również dziś wiele kobiet chętnie korzysta z pomocy, jaką jest zanurzenie się w ciepłej wodzie, nawet jeśli ma to być tylko godzina lub dwie poprzedzające założenie planowanego znieczulenia zewnątrzoponowego. Są kobiety, które cały poród spędzają w wannie i tam rodzą swoje dziecko.

Zalety przebywania w wodzie w ciąży lub w trakcie porodu dzieli się na szczególnie ważne dla matki lub dla dziecka, aczkolwiek nie da się oddzielić tych dwóch istnień tak długo, jak długo łączy je pępowina.

Zalety porodu w wodzie dla matki
Wszystkie dostępne badania pokazują, że kobiety korzystające z wody w czasie porodu łatwiej radzą sobie z bólem, znacznie rzadziej proszą o leki przeciwbólowe lub inne metody analgezji oraz mają znacznie wyższy poziom satysfakcji po porodzie. Ma to kilka przyczyn:

Zalety porodu w wodzie dla dziecka
Rodzące się dziecko również korzysta z dobrodziejstw wody. Poród do wody daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i komfortu, gdyż woda jest znanym mu środowiskiem. Jest krótszy, daje swobodę ruchów, minimalizuje szok i przestymulowanie bodźcami. Światło i dźwięk docierają tu znacznie wytłumione, dotyk jest delikatniejszy. Woda również chroni błony płodowe, które zazwyczaj pękają później (jest to związane z mniejszą różnicą ciśnień) co chroni dziecko przed infekcją.

Stan emocjonalny matki ma bezpośredni wpływ na dziecko. Spokojna, zrelaksowana mama to zrelaksowane dziecko. Odpowiedź kobiety na stres porodu i umiejętność radzenia sobie z nim (mobilizacja, spokój, skuteczność działania) może programować podobny sposób reagowania na stres w dalszym życiu dziecka. Wszystkie emocje, jakich doświadcza matka, są przekazywane dziecku drogą neurohormonalną i mają bezpośredni wpływ na stan dziecka w trakcie i po porodzie.

W grupie dzieci urodzonych do wody obserwowano we wszystkich badaniach taką samą lub lepszą punktację Apgar oraz pH krwi pępowinowej. Rzadziej występowały: zielony płyn owodniowy i dystocja barkowa. Dzieci prezentowały dobre napięcie mięśniowe, lepszą koordynację a później lepszy rozwój ruchowy.

Jakie mechanizmy chronią dziecko przed zachłyśnięciem?
Istnieje szereg mechanizmów chroniących noworodka przed odetchnięciem pod wodą, a tym samym zachłyśnięciem. Należą do nich:

Wskazania i przeciwwskazania do porodu w wodzie
Jest niewiele sytuacji, w których korzystnie z kąpieli w wannie lub basenie byłoby niewskazane dla kobiety w ciąży lub rodzącej. Woda jest zalecana również w ciąży powikłanej nadczynnością tarczycy, nadciśnieniem, chorobami serca, cukrzycą, wadami w budowie łożyska (oprócz łożyska przodującego i nisko usadowionego), wadami pępowiny (pępowina dwunaczyniowa), wielowodziem i u licznych wieloródek. W trakcie porodu można wejść do wody zawsze, gdy rodząca czuje taką potrzebę, a nie ma konieczności ścisłego monitorowania matki lub dziecka. Nie każdy poród może zakończyć się w wodzie, ale tylko bardzo rzadko kobieta nie może korzystać z wody w trakcie I lub nawet II okresu.

Nie istnieje standard przeciwwskazań do wody/porodu w wodzie. Teoretycy i praktycy, zajmujący się tym tematem, podają różne ich zestawy. Za bezsprzeczne jednak uznaje się:

W I okresie porodu:

W II okresie porodu:

Istnieją opracowania i wytyczne, podające jako przeciwwskazania do porodu w/do wody nosicielstwo wirusa HIV, ale brak danych potwierdzających rzeczywiste zagrożenie dziecka zakażeniem. Na pewno istnieje większe ryzyko dla osoby, przyjmującej taki poród. Coraz częściej dyskutowana jest obecność zielonego, niezbyt gęstego płynu owodniowego bez zaburzeń FHR oraz wcześniactwo (opisano porody do wody dzieci 33-35hbd bez powikłań). Podobnie ma się sprawa położenia miednicowego płodu, ciąży bliźniaczej, makrosomii płodu i/lub ryzyka wystąpienia dystocji barkowej. Zwolennicy prowadzenia i przyjmowania tych porodów w wodzie opisali liczne przypadki lepszego ich przebiegu, dzięki łatwości wykonania pewnych manewrów w wodzie, lepszej adaptacji dziecka do miednicy oraz większej elastyczności miednicy kostnej kobiety i jej tkanek.


Temperatura, zasolenie i czas przebywania w wodzie

Temperatura wody musi być przyjemna dla rodzącej. Moje wieloletnie obserwacje rodzących potwierdzają fakt, że tylko nieliczne wybiorą temperaturę powyżej zalecanej. Zazwyczaj im bardziej zaawansowany poród, tym chłodniejsza woda będzie kobiecie potrzebna. Trudno jest ustalić najniższą dopuszczalną temperaturę. Zwolennicy 35°C sugerują, że poród dziecka do chłodniejszej wody może pobudzić odruch oddychania. Ale opisano wiele porodów do oceanu, gdzie woda jest naprawdę zimna. Żaden noworodek się nią nie zachłysnął. Zbyt wysoka temperatura wody może mieć negatywny wpływ na matkę, a co za tym idzie na dziecko. Przegrzanie matki może prowadzić do tachykardii płodu, a w jej następstwie do niedotlenienia. Codzienna praktyka pokazuje jednak, że mechanizm ten nie zawsze występuje i wiele kobiet z dobrym skutkiem samodzielnie reguluje temperaturę wody. Najprostszym i najpewniejszym sposobem przy wysłuchaniu tachykardii u dziecka będzie ochłodzenie matki przez dolanie zimnej wody lub poproszenie o wyjście z wanny. Jako maksymalną temperaturę do porodu w wodzie podaje się 101°F czyli 38,3°C. Warto pamiętać, że delikatna hipotermia jest korzystna zarówno dla matki jak i dla dziecka, ale zawsze temperatura musi być akceptowana przez kobietę rodzącą!

Zasolenie nie jest traktowane jako konieczność i poród równie dobrze może się odbyć w zwykłej, czystej wodzie z kranu. Jeśli używamy soli, to zaleca się sól morską w stężeniu 0,9%, a nawet niższym pod koniec porodu. I znów nasuwa się myśl o porodach w morzu, gdzie zasolenie jest dużo wyższe.

Ważną rzeczą (zwłaszcza w warunkach szpitalnych i domach narodzin) jest bardzo dokładna dezynfekcja wanien i basenów oraz dbałość o sprawny system kanalizacji. Warto, aby wanna lub basen były na tyle głębokie i przestronne, aby zapewniały kobiecie swobodę ruchów, ale także dawały punkty podparcia i umożliwiały zanurzenie do poziomu klatki piersiowej. Pełne zanurzenie zapewnia komfort oraz lepszą redystrybucję objętości krwi, co stymuluje wyrzut oksytocyny i wazopresyny. Czas przebywania rodzącej w wodzie nie powinien być ograniczany, o ile poród przebiega prawidłowo, a kondycja matki i dziecka jest dobra. Wiele kobiet potrzebuje długich godzin kąpieli, inne tylko kilkudziesięciu minut. Niektóre wejdą do wanny, zanim część pochwowa szyjki macicy się zgładzi, inne dopiero pod koniec I okresu. Warto zaufać rodzącej, jej instynktowi. Ona najczęściej wie najlepiej, czego jej i jej dziecku potrzeba.

Urodzone do wody dziecko zachowuje się zawsze nieco inaczej niż dzieci urodzone na lądzie. Ze względu na odmienność mechanizmu pierwszego oddechu zaleca się opóźnienie oceny wg skali Apgar o 1 minutę. Pamiętać należy, że noworodki urodzone do wody mają zawsze nieco bardziej fioletowe zabarwienie skóry, rzadko głośno płaczą i często podejmują oddech dopiero po pierwszej minucie przy prawidłowych parametrach stanu ogólnego i pH z krwi pępowinowej.


III okres porodu

III okres porodu może bezpiecznie odbyć się w wodzie, jeśli matka tego chce i nadal dobrze się czuje w wodzie. Oczywiście nigdy nie należy oddzielać matki i dziecka przed zakończeniem IV okresu porodu (bez względu na to, czy jest to poród do wody czy nie) i pomóc mamie i jej dziecku rozpocząć karmienie piersią, gdy tylko są na to oboje gotowi.

Bibliografia:

Heget, 795-884-422 biuro@heget.pl , Kanclerska 2, 60-327 Poznań